Μαριάννα Βλάχου
A
A
A
 
 
 

Χοληστερόλη
Κατηγορία: Ειδικά θέματα διατροφής

Ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι στο σύγχρονο δυτικό κόσμο ασχολούνται με τη χοληστερόλη, η οποία ενοχοποιείται κυριώς για τις καρδιαγγειακές νόσους.

Τι είναι η χοληστερόλη;

Η χοληστερόλη είναι ένα λιπίδιο, μια οργανική ένωση με βασικό ρόλο στη λειτουργία των κυττάρων. Στον ανθρώπινο οργανισμό εκτός από τα κύτταρα κυκλοφορεί και στο αίμα. Η χοληστερόλη που υπάρχει στον οργανισμό μας προέρχεται από δύο πηγές: την τροφή και το ίδιο μας το ήπαρ (το συκώτι), το οποίο έχει την ικανότητα να χρησιμοποιεί άλλες ουσίες για να παρασκευάσει τη δική του χοληστερόλη. Το ίδιο όργανο απομακρύνει την ουσία αυτή με την κυκλοφορία του αίματος.

Ποιες τροφές περιέχουν χοληστερόλη;

Χοληστερόλη υπάρχει σε όλες τις ζωικές τροφές, αλλά σε αυξημένες ποσότητες βρίσκεται στα παρακάτω:

  • Κρέας (κυρίως τα εντόσθια όπως το συκώτι)
  • Πουλερικά
  • Γαλακτοκομικά
  • Θαλασσινά

Αντίθετα, οι φυτικές τροφές δεν έχουν χοληστερόλη.

Υπάρχει καλή και κακή χοληστερόλη;

Μετά από την απορρόφηση της χοληστερόλης από το πεπτικό σύστημα αυτή σε μια άλλη μορφή πλέον καταλήγει στο συκώτι, όπου υφίσταται νέα επεξεργασία και παίρνε0 νέες μορφές, ώστε στη συνέχεια μέσω του αίματος να φτάσει σε διάφορα όργανα του σώματος. Τα συμπλέγματα από λιπίδια και πρωτεΐνες ονομάζονται λιποπρωτεΐνες. Η χοληστερόλη έπειτα από το ήπαρ μεταφέρεται στο αίμα είτε με τις υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες (Ηigh Density Lipoproteins - HDL) είτε με τις πολύ χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες, που με τη σειρά τους διασπώνται στις χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες (Low Density Lipoproteins - LDL).

Όταν μετράμε τη συγκέντρωση της χοληστερόλης στο αίμα μετράμε αφενός τη συνολική της συγκέντρωση και αφετέρου τη συγκέντρωση της HDL αλλά και της LDL.

Διάφορες έρευνες που έχουν γίνει για τη σχέση των επιπέδων της ουσίας αυτής στο αίμα και την εμφάνιση καρδιακών παθήσεων, έδειξαν ότι όταν οι τιμές της ΗDL είναι αυξημένες, δρα προστατευτικά για την καρδιά, ενώ αντίθετα οι υψηλές τιμές της LDL συνδυάζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης στεφανιαίας νόσου.

Γι’ αυτό η HDL χαρακτηρίζεται ως καλή ενώ η LDL ως κακή χοληστερόλη.

Πώς ρυθμίζονται τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα;

Η υψηλή συγκέντρωση χοληστερόλης στο αίμα οφείλεται είτε σε διατροφικούς παράγοντες είτε σε κληρονομικούς ή και σε συνδυασμό αυτών. Έχουν βρεθεί και απομονωθεί τα γονίδια στα οποία οφείλεται η κληρονομική προδιάθεση. Αυτό δεν αναιρεί τη σημασία της διατροφής. Η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε κεκορεσμένα λιπαρά και χοληστερόλη οδηγεί σε μεγάλη αύξηση της LDL χοληστερόλης στο αίμα, αφού το συκώτι δεν μπορεί να «ξεφορτωθεί» την LDL. Από την άλλη πλευρά δε συμβαίνει το ίδιο με τα μονο και πολυακόρεστα. Έχει μάλιστα αποδειχθεί μετά από έρευνες ότι τα λιπαρά αυτά μπορεί και να μειώνουν την LDL. Υπάρχουν, λοιπόν, καλά και κακά λιπαρά.

Πηγές μονοακόρεστων λιπαρών : Ελαιόλαδο, ελιές, αβοκάντο

Πηγές πολυακόρεστων λιπαρών : Ψάρια, ξηροί καρποί, αραβοσιτέλαιο, σογιέλαιο, ηλιέλαιο, ξηροί καρποί

Πηγές κορεσμένων λιπαρών : Κόκκινο κρέας και ζωικό λίπος, πλήρη γαλακτοκομικά προϊόντα, παχιά τυριά, αλλαντικά, τηγανητά

Γενικά, η LDL έχει την ιδιότητα να εναποθέτει χοληστερόλη στα τοιχώματα των αγγείων. Με αυτό τον τρόπο ξεκινά μια ολόκληρη διαδικασία που οδηγεί στο σχηματισμό τον λεγόμενων αθηρωματικών πλακών μέσα στο αγγείο, με τελικό αποτέλεσμα την απόφραξή του.

Η διαδικασία αυτή είναι γνωστή ως αθηροσκλήρυνση. Η απόφραξη των αγγείων οδηγεί σε διαταραχή της αιμάτωσης συγκεκριμένων περιοχών του σώματος, και όταν αφορά στα αγγεία της καρδιάς εκδηλώνεται με πόνο παίρνοντας τη μορφή στηθάγχης ή εμφράγματος.

Τι είναι ο αθηρωματικός δείκτης;

Σύμφωνα με τις οδηγίες της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας, οι φυσιολογικές τιμές της χοληστερόλης κυμαίνονται σε επίπεδα χαμηλότερα των 200mg/dl. Ωστόσο, δεν αρκεί μόνο αυτή η παράμετρος, διότι, όπως ήδη είπαμε, σημαντικό ρόλο παίζει και η αναλογία 'καλής' και 'κακής' χοληστερόλης.

Ο αθηρωματικός δείκτης είναι το κλάσμα που στον αριθμητή του έχει τη συγκέντρωση της ολικής χοληστερόλης του αίματος, ενώ στον παρανομαστή την HDL χοληστερόλη. Το κλάσμα αυτό ποσοτικοποιεί την αναλογία που αναφέραμε παραπάνω και όσο πιο μικρές τιμές παίρνει τόσο πιο θετικά είναι τα μηνύματα για την κατάσταση της καρδιάς.

Οι φυσιολογικές τιμές του αθηρωματικού δείκτη είναι μικρότερες του 4,5, αν και οι ιδανικές τιμές προσεγγίζουν το 2 με 3.

Πώς μπορούμε να 'ρίξουμε' τη χοληστερόλη μας;

Θα πρέπει να επισημάνουμε και πάλι ότι στόχος της όποιας θεραπείας δεν είναι μόνο η ελάττωση των τιμών της ολικής χοληστερόλης, αλλά και η αύξηση της HDL.

Σύμφωνα με μελέτες, ακόμα και μικρές αυξήσεις στις τιμές της ΗDL της τάξης του 1mg/dl οδηγούν σε σημαντική μείωση του κινδύνου εμφάνισης στεφανιαίας νόσου (έως και 4%).

Στόχο αποτελεί η αύξηση των επιπέδων της HDL πάνω από 35mg/dl για τους άνδρες και 45 mg/dl για τις γυναίκες.

Για να επιτύχετε τους στόχους σας χρειάζονται μικρές αλλά ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο ζωής σας:

  • Να ασκήστε συστηματικά (ενδείκνυται ακόμα και απλό βάδισμα για 60 λεπτά καθημερινά)
  • Επαναφορά του βάρους στα φυσιολογικά επίπεδα
  • Αποχή από το κάπνισμα
  • Αποφυγή πολύ λιπαρών τροφών και δη αυτών που περιέχουν κορεσμένα λίπη (αρνί, χοιρινό, αλλαντικά, κακάο, γαλακτομικά με όλα τα λιπαρά)
  • Όχι υπερβολική κατανάλωση ποσοτήτων υδατανθράκων
  • Προτιμήστε το ελαιόλαδο σε σχέση με άλλα λιπαρά και αποφύγετε το τσιγάρισμα των τροφών
  • Αυξήστε τα όσπρια (τουλάχιστον 2 φορές την εβδομάδα)
  • Μικρή κατανάλωση (1 ποτηράκι κρασί) φαίνεται να ωφελεί

Φαρμακευτική αντιμετώπιση

Σε πολύ υψηλές τιμές ή σε περιπτώσεις που τα παραπάνω δεν βοηθούν, ο γιατρός θα σας συστήσει φάρμακα με βάση τις στατίνες και τις φιμπράτες. Η λήψη των φαρμάκων απαιτί προσοχή αφού βλάπτουν το συκώτι.

Ο ρόλος της διατροφής στον έλεγχο της χοληστερόλης